Chở trái cây từ vùng hồ Tà Đùng về thành phố bằng ô tô riêng, cần chuẩn bị ba thứ trước khi mua: thùng có lỗ thoáng và đồ lót mềm, chỗ đặt riêng cho trái nặng và trái dễ dập, và cách xử lý mùi cho sầu riêng, mít. Trái nặng xuống đáy, trái mềm lên trên, trái mùi mạnh tách khỏi khoang người ngồi, và giữ cho trái tránh nắng gắt trong suốt chặng đường là bốn nguyên tắc giữ cho hầu hết trái về tới nhà còn nguyên.
Bài này dành cho người đi ô tô gia đình, xe bán tải hoặc xe thuê có tài xế. Người đi xe khách hay gửi chuyển phát có những ràng buộc khác, được nhắc ngắn ở cuối và viết kỹ hơn ở mục Quà Tà Đùng của trang. Nội dung ở đây là những gì người hay chở trái cây đường đèo rút ra sau nhiều chuyến, không phải quy trình của nhà xe chuyên nghiệp.
Chuẩn bị gì trước khi lên vùng hồ
Phần lớn đồ cần dùng nên mang theo từ nhà, vì ở vùng hồ không phải lúc nào cũng mua được đúng thứ mình cần, nhất là chiều tối.
- Hai đến bốn thùng giấy cứng cỡ vừa, có thể đục thêm lỗ thoáng; thùng quá to xếp đầy sẽ nặng và đè dập lớp dưới.
- Một thùng xốp có nắp nếu định mua cá, đồ cần giữ lạnh, hoặc múi sầu riêng, múi mít đã tách.
- Giấy báo cũ, giấy carton xé nhỏ, khăn cũ hoặc tấm mút mỏng để lót và chèn.
- Vài túi lưới, túi giấy cho chanh dây, bơ; tránh túi ni lông kín cho trái tươi.
- Hộp nhựa có nắp kín cho múi sầu riêng, múi mít; túi zip loại dày bọc thêm bên ngoài.
- Băng dính, bút lông để ghi ngày ăn lên thùng; một tấm bạt hoặc tấm nhựa lót sàn cốp phòng trái rỉ nước.
- Than hoạt tính hoặc vài gói cà phê rang xay để hút bớt mùi trong cốp, khăn ướt cho tay sau khi bổ trái.
Chuẩn bị như vậy nghe nhiều, nhưng gần như toàn là đồ có sẵn trong nhà. Thứ đắt nhất của một chuyến chở trái cây không phải là thùng hay lót, mà là trái hỏng vì thiếu chúng.
Nếu đi xe thuê có tài xế, nên báo trước với tài xế là sẽ chở trái cây, đặc biệt là sầu riêng, để họ chuẩn bị tinh thần và có thể có sẵn tấm lót, túi đựng.
Đặt từng loại trái ở đâu trong xe
Nguyên tắc chung: nặng dưới, nhẹ trên; cứng dưới, mềm trên; mùi mạnh xa người ngồi.
| Loại | Vị trí hợp | Cách lót | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sầu riêng nguyên trái | Sàn cốp, sát vách sau ghế | Đặt trên lớp lót dày, chèn chặt không lăn | Bọc túi có lỗ thoáng, không buộc kín |
| Mít nguyên trái | Sàn cốp, cạnh sầu riêng | Lót bao tải hoặc lá, chèn hai bên | Nặng, phải cố định để không trượt khi đổ đèo |
| Bơ, mít múi trong hộp | Tầng giữa, trong thùng | Một hai lớp, lót giấy giữa các lớp | Không để vật nặng đè |
| Chuối buồng, nải | Tầng trên cùng | Đặt nằm trên lớp mềm | Dễ dập nhất, không để trượt |
| Chanh dây | Khe trống, góc cốp | Túi lưới hoặc túi giấy | Chịu va chạm tốt, dùng để lấp chỗ trống |
Nếu xe có cốp nhỏ, ưu tiên đặt sầu riêng và mít ở cốp, còn bơ, chuối có thể để ở sàn ghế sau trong thùng có nắp. Đừng đặt trái lên ghế không cố định, vì một cú phanh gấp ở đường đèo là cả thùng lăn xuống sàn. Thắt dây an toàn qua thùng đặt trên ghế là cách cố định nhanh mà nhiều người quên.
Giữ mát trên chặng đường dài
Kẻ thù lớn nhất của trái cây trên đường từ vùng hồ về là nhiệt. Trời buổi trưa ở vùng đồng bằng phía Nam thường nóng, cốp xe đậu dưới nắng có thể nóng hơn ngoài trời nhiều. Trái tươi nằm trong cốp nóng vài giờ sẽ chín nhanh, mất nước, và trái mềm dễ hỏng ngay trong chuyến đi.
Cách đơn giản nhất là xuất phát sớm, đi phần đường dài khi trời còn mát. Khi dừng nghỉ ăn trưa, đỗ xe trong bóng râm, hé cốp nếu chỗ đỗ an toàn, hoặc để một số thùng trái dễ hỏng trong khoang có điều hoà. Với xe bán tải thùng hở, phủ bạt sáng màu trên thùng hàng và chừa khe thoáng, không phủ bạt tối màu sát trái.
Không nên đặt đá trực tiếp lên trái cây tươi như sầu riêng, bơ, chuối. Đá tan làm trái ướt, lạnh đột ngột, sau đó về nhiệt độ thường dễ đổ mồ hôi và mau hỏng. Đá chỉ dành cho thùng xốp chứa đồ cần lạnh như múi trái đã tách, cá, và phải có lớp ngăn giữa đá với hộp.
Mùi sầu riêng và mít: xử lý sao cho cả xe dễ chịu
Mùi sầu riêng có thể bám vào nội thất xe nhiều ngày, nhất là ghế nỉ, thảm. Người trong xe không ăn được sầu riêng, trẻ nhỏ dễ say xe sẽ thấy chặng đường rất dài. Vì vậy việc xử lý mùi nên làm từ lúc mua, không đợi tới khi đã lên xe.
Trái nguyên vỏ chưa chín mùi ít hơn nhiều so với trái đã chín, đây là một lý do nữa để mua trái cắt đủ già thay vì trái chín sẵn. Bọc trái trong hai lớp túi có vài lỗ nhỏ, đặt ở sàn cốp xa khoang người ngồi, bên cạnh vài túi than hoạt tính hoặc bã cà phê khô. Múi đã tách thì cho hộp nhựa kín, bọc thêm túi zip, đặt trong thùng xốp đóng nắp.
Không buộc kín sầu riêng trong túi ni lông không lỗ: hơi nước và khí do trái thở ra bị nhốt lại làm trái chín nhanh, có thể úng. Sau chuyến đi, mở cốp phơi xe ở chỗ thoáng, để túi bã cà phê hay than trong xe thêm một hai hôm nếu còn mùi. Mít chín có mùi gần như sầu riêng về mức độ, áp dụng cách tương tự.
Đường đèo và những chỗ dừng cần kiểm thùng
Trước khi xuống đèo. Đường từ vùng hồ ra quốc lộ có nhiều đoạn dốc, cua. Dừng ở chỗ an toàn kiểm thùng một lần trước đoạn dốc dài: thùng có xê dịch không, trái nặng có lăn không, chèn thêm nếu cần.
Sau đoạn đường xấu. Đoạn ổ gà, đường đất làm trái dằn xóc mạnh. Lần dừng nghỉ kế tiếp, mở thùng trái mềm xem có trái dập, rỉ nước không; lấy trái hỏng ra ngay để không lây sang trái lành.
Khi dừng ăn trưa. Đỗ xe trong bóng râm, kiểm nhiệt độ cốp bằng tay. Nếu nóng rõ, chuyển thùng trái dễ hỏng vào khoang có điều hoà.
Trước khi vào thành phố. Gần về tới nơi, nghĩ trước chỗ cất trái ở nhà: chỗ nào thoáng, mát để ủ, chỗ nào treo chuối, ngăn mát còn chỗ cho trái chín không. Về tới nơi dỡ trái ra ngay, đừng để qua đêm trong cốp.
Khi có người say xe. Mở cửa sổ một chút, dừng nghỉ thường hơn, và nếu mùi sầu riêng là vấn đề thì cân nhắc gửi trái theo xe hàng thay vì chở cùng người.
Một xe chở được bao nhiêu là vừa
Xe gia đình năm chỗ có cốp không lớn, trong khi người lên vùng hồ thường mang theo hành lý, đồ ăn, có khi cả đồ cắm trại. Trước khi mua, mở cốp ra nhìn một lượt và ước lượng chỗ trống thật sự. Trái cây cần không gian để xếp thoáng, ít lớp; nhét đầy cốp đến mức phải đè hành lý lên thùng trái là dấu hiệu đã mua quá tay.
Trọng lượng cũng là chuyện đáng nghĩ. Vài trái sầu riêng, một trái mít, vài chục ký bơ cộng lại có thể nặng ngang một người lớn. Xe chở nặng đổ đèo cần phanh nhiều hơn, và hàng nặng không cố định là nguy hiểm khi phanh gấp. Hàng nặng nên đặt thấp, sát vách ghế sau, chèn chặt.
Nếu cả nhóm đi nhiều xe và mỗi người đều muốn mua, nên thống nhất trước ai mua gì, xe nào chở gì, thay vì mỗi xe ôm đủ mọi loại. Một xe chuyên chở sầu riêng, mít với cốp lót kỹ, xe kia chở bơ, chuối, chanh dây là cách chia nhiều nhóm hay làm để cả đoàn đỡ mùi và đỡ dập.
Khi đi xe khách hoặc gửi theo xe hàng
Nhiều nhà xe khách không nhận chở sầu riêng, mít nguyên trái vì mùi, và có thể từ chối cả múi đã tách nếu đóng gói không kín. Quy định mỗi nhà xe khác nhau, nên hỏi trước khi mua, đừng để tới bến mới biết. Bơ, chuối, chanh dây thường dễ được nhận hơn, nhưng vẫn phải đóng thùng gọn, có tên người gửi và số lượng rõ ràng.
Gửi theo xe hàng hoặc chuyển phát thì trái nằm trong khoang hàng, va đập và nhiệt độ khó kiểm soát hơn xe riêng. Chọn trái cứng hơn một bậc, lót kỹ hơn, ghi chữ hàng dễ dập bên ngoài thùng, và nhắn người nhận lấy hàng sớm. Phần gửi xa giữ lạnh, giữ khô có bài riêng ở mục Quà Tà Đùng.
Dù đi bằng cách nào, nguyên tắc vẫn giống nhau: trái già còn cứng đi đường tốt hơn trái chín, thùng thoáng tốt hơn túi kín, ít lớp tốt hơn nhiều lớp. Một chuyến chở trái cây suôn sẻ thường là kết quả của mười lăm phút chuẩn bị chứ không phải may mắn. Mười lăm phút đó nên dành ngay tại chỗ mua, khi người bán còn đứng cạnh để giúp buộc, chèn, lót.
Về tới nhà: dỡ hàng theo thứ tự
Về tới nơi sau một ngày dài, ai cũng muốn nghỉ ngay, nhưng trái cây cần được dỡ ra trong tối đó. Thứ tự hợp lý là: thùng xốp đồ lạnh trước, cho ngay vào tủ; múi sầu riêng, mít trong hộp vào ngăn mát; sau đó tới trái nguyên vỏ, mở thùng, xếp ra chỗ thoáng.
Kiểm từng loại một lượt: trái nào dập, nứt thì để riêng ăn trước hoặc bỏ; trái nào đã chín trên đường thì đưa lên đầu hàng ăn; chuối buồng thì treo lên. Thùng giấy đã ẩm thì bỏ, đừng dùng lại cho trái vì dễ mốc.
Cuối cùng, dọn cốp xe: lấy tấm lót ra giặt hoặc phơi, lau chỗ có nước trái rỉ, để túi than hay bã cà phê lại trong xe nếu còn mùi. Việc này nghe nhỏ, nhưng nếu bỏ qua, mùi trái cây chín trong cốp có thể theo cả nhà thêm cả tuần.
Sau vài chuyến, nhiều nhà giữ luôn một bộ đồ chở trái cây trong xe: tấm lót, vài túi lưới, bao than hút mùi, cuộn băng dính. Lần sau lên vùng hồ chỉ cần mang theo thùng, mọi thứ khác đã sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Chở sầu riêng trên ô tô làm sao cho đỡ mùi?
Mua trái chưa chín hẳn, bọc hai lớp túi có lỗ nhỏ, đặt ở sàn cốp xa khoang người ngồi, kèm vài túi than hoạt tính hoặc bã cà phê khô. Múi đã tách thì cho hộp kín, bọc túi zip, để trong thùng xốp đóng nắp.
Có nên để đá lạnh cùng trái cây trên xe không?
Không nên đặt đá trực tiếp với trái tươi như sầu riêng, bơ, chuối vì trái bị ướt và lạnh đột ngột, dễ hỏng sau đó. Đá chỉ dùng trong thùng xốp chứa múi đã tách hoặc đồ cần lạnh, có lớp ngăn giữa đá và hộp.
Xếp chuối và bơ trên xe thế nào cho không dập?
Chuối đặt trên cùng, nằm trên lớp lót mềm; bơ xếp một hai lớp trong thùng có giấy lót giữa các lớp. Không để vật nặng như bao hạt, thùng nước đè lên, và cố định thùng để không trượt khi đổ đèo.
Xe khách có nhận chở sầu riêng không?
Nhiều nhà xe khách không nhận sầu riêng và mít nguyên trái vì mùi, một số cũng từ chối múi tách nếu đóng gói không kín. Quy định mỗi nhà xe khác nhau, nên hỏi trước khi mua.
Mùi sầu riêng bám trong xe bao lâu thì hết?
Tuỳ lượng và thời gian chở, có khi vài ngày. Sau chuyến đi mở cốp, cửa xe cho thoáng, lau sạch chỗ có nước trái rỉ, để than hoạt tính hoặc bã cà phê trong xe thêm một hai hôm thường đỡ nhiều.
Chở trái cây bằng xe bán tải thùng hở cần lưu ý gì?
Phủ bạt sáng màu trên thùng hàng, chừa khe thoáng, không phủ bạt tối màu sát trái. Cố định thùng bằng dây, trái nặng ở dưới, trái mềm ở trên, và kiểm hàng sau mỗi đoạn đường xấu.