Đi xe khách về sau chuyến Tà Đùng, nên giữ món nhỏ và món dễ vỡ bên mình, còn thùng hàng lớn để khoang hành lý dưới gầm với thùng chắc, đóng kín, ghi tên; muốn gửi quà theo xe cho người ở thành phố mà mình không đi cùng thì phải có biên nhận của nhà xe, ảnh chụp hàng, tên và số liên lạc người nhận rõ ràng, và hỏi trước giờ xe tới. Sầu riêng và hàng bốc mùi mạnh nên hỏi nhà xe trước, vì nhiều xe không nhận lên khoang khách.
Từ vùng hồ, người ta thường ra các thị trấn, thị xã gần đó để bắt xe khách hay xe limousine về TP.HCM và các tỉnh. Gửi hàng theo xe là thói quen lâu năm của người vùng cao: nhà vườn gửi trái cây, hạt, cà phê cho người thân, bạn hàng dưới xuôi mà không cần đi theo. Cách này tiện và nhanh, nhưng vì hàng đi không có người kèm, rủi ro thất lạc, nhầm người nhận, hư hỏng do nắng nóng là chuyện có thật.
Bài này chia làm hai phần: khi chính anh chị đi xe mang theo quà, và khi gửi quà theo xe cho người khác nhận. Không nêu nhà xe cụ thể hay giá cước; mỗi tuyến, mỗi nhà xe có quy định riêng.
Khoang hành lý dưới gầm xe: nóng, xóc và bị đè
Khoang hành lý của xe khách nằm sát mặt đường, gần động cơ ở nhiều loại xe, không có máy lạnh. Suốt chặng đèo dốc từ vùng cao xuống đồng bằng, nhiệt độ trong khoang có thể nóng hơn hẳn bên ngoài, nhất là các chuyến chạy giữa trưa. Hàng trong khoang còn bị xóc liên tục và bị đè bởi vali, bao tải của khách khác.
Với hàng khô đóng kín, chừng đó không thành vấn đề lớn. Nhưng mắc ca, hạt điều, cà phê chịu nóng lâu sẽ nhanh mất mùi và dầu dễ ôi hơn; chocolate hay bánh có bơ thì chảy. Trái cây chín bị đè sẽ dập; cá ướp đá thì đá tan nhanh hơn dự tính. Thùng carton mỏng có thể móp, bung nếu bên trên có kiện nặng.
Vì vậy, món nhạy nhiệt và có giá trị nên đi cùng người trong khoang khách nếu nhà xe cho phép và đủ chỗ. Khoang dưới gầm để dành cho thùng hàng khô, thùng xốp có đá đóng kín, và những món chịu va đập.
Xe dừng nghỉ dọc đường cũng là lúc nên để ý. Khoang hành lý có thể được mở cho khách khác lấy đồ; thùng của mình bị xê dịch, bị đặt lại ở tư thế khác. Thùng có mật ong hay lọ thuỷ tinh, ghi chiều đặt to rõ ở bốn mặt, và nếu tiện thì xuống nhìn qua khi khoang được mở, nhất là ở các trạm dừng lâu.
Khi chính mình đi xe mang quà về
Hỏi nhà xe về hành lý trước khi đặt vé. Nhiều xe giới hạn số kiện, khối lượng hoặc tính thêm phí với thùng lớn. Biết trước để chọn xe phù hợp, nhất là xe limousine chỗ để hành lý ít.
Xếp món dễ hỏng vào một túi xách tay. Một túi vải hoặc giỏ nhỏ chứa hạt, cà phê, mật ong lọ nhỏ đặt dưới chân hay trên giá hành lý trong xe là chỗ mát và ít bị đè nhất.
Thùng dưới gầm phải tự đứng được. Thùng carton cứng, dán chữ H, quấn băng quanh thân. Thùng xốp có đá thì dán kín nắp, bọc túi nilon ngoài để nước đá tan không chảy sang hành lý người khác.
Ghi tên và số liên lạc lên mọi kiện. Khi xuống xe vội, nhầm thùng với khách khác là chuyện thường. Thùng có tên dễ nhận ra và dễ tìm lại.
Có mặt khi mở khoang. Ở điểm xuống, đứng gần khoang hành lý để nhận đúng thùng của mình và kiểm sơ bên ngoài ngay.
Sầu riêng, khô cá và hàng có mùi trên xe khách
Xe khách là không gian kín, chạy nhiều giờ, có máy lạnh tuần hoàn. Mùi sầu riêng chín hay khô cá vừa mở có thể lan khắp xe, gây khó chịu cho hành khách khác. Nhiều nhà xe không cho mang sầu riêng vào khoang khách, một số chỉ nhận dưới khoang hành lý khi đóng thùng kín, một số từ chối hẳn. Luôn hỏi trước khi mang ra bến.
Nếu được nhận, sầu riêng nên chọn trái vừa già tới, chưa nứt, đóng trong thùng xốp kín có lót giấy, dán băng keo kín mọi khe, bọc thêm túi nilon dày. Múi sầu riêng trữ đông trong hộp kín có nắp, đặt trong thùng xốp với đá, thường ít mùi hơn trái nguyên khi xe chạy.
Khô cá và cá một nắng cũng áp dụng tương tự: hút chân không hoặc vào hũ kín, rồi mới cho vào thùng. Đừng để khô cá trong túi nilon thường ở dưới chân ghế; mùi bám vào vải ghế, vào túi xách, và người ngồi cạnh sẽ phải chịu suốt chặng đường.
Gửi quà theo xe cho người nhận ở thành phố
Đây là trường hợp phổ biến: anh chị ở vùng hồ hoặc nhờ nhà vườn gửi, người thân ra bến hay văn phòng nhà xe dưới xuôi nhận. Làm đủ các bước dưới đây giúp giảm phần lớn rắc rối.
- Hỏi trước nhà xe có nhận gửi hàng không, nhận loại hàng nào, giờ xe chạy và giờ dự kiến tới, nơi trả hàng (bến, văn phòng, hay dọc đường).
- Đóng thùng kín, chắc, ghi rõ tên người nhận, số liên lạc, nơi nhận; ghi thêm tên người gửi.
- Chụp ảnh hàng trước khi đóng và sau khi đóng, chụp cả thùng đã ghi tên.
- Lấy biên nhận hoặc phiếu gửi hàng có ghi số kiện, mô tả hàng, giờ gửi, biển số xe nếu nhà xe ghi. Chụp lại phiếu gửi cho người nhận.
- Khai đúng loại hàng: hàng khô, hàng tươi, hàng dễ vỡ, có mật ong hay không. Nhà xe xếp hàng theo đó.
- Báo người nhận giờ xe dự kiến tới, nơi nhận, và nhắc mang theo giấy tờ tuỳ thân nếu nhà xe yêu cầu.
- Theo dõi: giữ liên lạc với người nhận tới khi nhận xong; có trục trặc thì liên hệ nhà xe ngay, càng sớm càng dễ tìm.
Hàng gửi theo xe thường không có bảo hiểm như chuyển phát. Với hàng giá trị cao, hỏi rõ nhà xe về trách nhiệm khi thất lạc, hư hỏng, và cân nhắc dịch vụ khác có khai giá trị.
Gửi hàng tươi theo xe: chọn chuyến, chọn giờ
Trái cây và cá ướp đá gửi theo xe phụ thuộc rất nhiều vào chuyến. Chuyến đêm mát hơn, ít nắng chiếu vào thân xe, hàng tươi thường giữ tốt hơn. Chuyến ban ngày qua giữa trưa ở đồng bằng nóng hơn hẳn, đá trong thùng xốp tan nhanh, trái chín sẵn dễ nhũn.
Thời gian từ lúc đóng thùng tới lúc người nhận mở thùng là con số quan trọng nhất. Tính cả thời gian xe chờ ở bến, thời gian xe trả hàng dọc đường, và thời gian người nhận đến lấy. Nếu người nhận chỉ lấy được vào sáng hôm sau, hàng tươi phải chịu thêm cả đêm nằm ở văn phòng nhà xe.
Một số nhà xe chỉ giữ hàng ở văn phòng trong thời gian nhất định. Hàng tươi để quá lâu hỏng thì khó đòi trách nhiệm. Vì vậy, chỉ gửi hàng tươi khi người nhận chắc chắn đến lấy ngay khi xe tới, và dặn họ mở thùng kiểm tra tại chỗ. Với trái cây, nên gửi ở độ chín non hơn một chút so với lúc ăn, để lỡ chậm nửa ngày thì trái vừa tới, không quá.
Loại hàng và cách gửi theo xe
Bảng dưới gom cách đóng gói và lưu ý cho từng nhóm sản vật khi gửi theo xe khách.
| Nhóm hàng | Đóng gói | Chuyến hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hạt, tiêu, cà phê, măng khô | Túi kín trong thùng carton | Chuyến nào cũng được | Chống ẩm nếu trời mưa |
| Mật ong | Chai lọ kín, chèn chống vỡ, đứng thẳng | Chuyến nào cũng được | Ghi dễ vỡ, ghi chiều đặt thùng |
| Trái cây chín vừa | Thùng có lỗ thoáng, lót giấy, chia lớp | Chuyến đêm | Người nhận lấy ngay |
| Cá ướp đá, đồ cần mát | Thùng xốp dán kín, đá túi, bọc nilon ngoài | Chuyến đêm, ngắn nhất có thể | Hỏi nhà xe có nhận không |
| Sầu riêng | Thùng xốp kín, khử mùi | Theo nhà xe cho phép | Nhiều xe từ chối |
Cột "Lưu ý" là chỗ hay bị bỏ qua nhất. Đặc biệt ghi chiều đặt thùng: một thùng có mật ong bị đặt ngược suốt chặng đường thì gần như chắc chắn rò.
Dặn người nhận ra bến lấy hàng
Người nhận ở thành phố thường chưa từng nhận hàng theo xe khách, nên vài lời dặn trước giúp việc nhận nhanh và đúng.
- Giờ xe dự kiến tới, nhưng nhắc rằng xe đường dài hay trễ, nên liên hệ nhà xe trước khi đi.
- Nơi nhận cụ thể: bến xe nào, văn phòng nào, hay xe trả dọc đường ở điểm nào.
- Thông tin để nhận: tên người nhận như trên thùng, số liên lạc, ảnh phiếu gửi hàng; mang giấy tờ tuỳ thân nếu nhà xe yêu cầu.
- Số kiện và hình dạng thùng, để không nhận thiếu hoặc nhận nhầm thùng giống.
- Kiểm bên ngoài thùng ngay tại chỗ: móp, ướt, băng keo bị rạch dán lại. Thấy bất thường thì chụp ảnh và báo nhân viên trước khi rời đi.
- Phí thu hộ nếu có: hỏi người gửi trước để không bất ngờ.
Nhiều trường hợp thất lạc thật ra là người nhận đến nhầm văn phòng hoặc thùng bị người khác nhận nhầm vì cùng kiểu thùng xốp. Một dòng chữ to, dễ nhận trên thùng, cộng với ảnh thùng gửi trước cho người nhận, giải quyết được phần lớn chuyện đó.
Nhờ nhà vườn đóng thùng gửi hộ: những điều nên nói rõ
Nhiều khách mua hàng ở vườn quanh hồ rồi nhờ chủ vườn gửi theo xe sau, vì lúc mua trái chưa tới độ hoặc mình còn đi tiếp chỗ khác. Đây là thói quen phổ biến và phần lớn nhà vườn làm rất tận tình. Nhưng vì mình không có mặt lúc đóng thùng, nói rõ ngay từ đầu giúp tránh hiểu lầm.
Nên thống nhất: món gì, bao nhiêu, độ chín thế nào khi gửi; đóng loại thùng gì, có lót, có đá hay không; gửi chuyến nào, ngày nào; ai trả cước, trả lúc nào. Xin nhà vườn chụp ảnh hàng trước khi đóng, ảnh thùng đã ghi tên và ảnh phiếu gửi hàng của nhà xe gửi qua tin nhắn.
Nếu hàng tới không như mô tả, những tin nhắn và ảnh đó là cơ sở để trao đổi lại với nhau một cách hoà nhã. Chuyện đổi trả, khiếu nại khi sản vật không đúng mô tả có bài riêng trong mục chọn mua đúng hàng của trang.
Câu hỏi thường gặp
Gửi quà theo xe khách có an toàn không?
Phần lớn trường hợp hàng tới nơi bình thường, nhưng gửi theo xe không có người kèm nên vẫn có rủi ro thất lạc, nhầm người nhận, hư do nóng. Giảm rủi ro bằng thùng chắc ghi tên rõ, có biên nhận, chụp ảnh hàng và người nhận lấy hàng sớm khi xe tới.
Xe limousine có nhận mang sầu riêng không?
Tuỳ nhà xe. Xe limousine thường chật, chở ít khách, khoang hành lý nhỏ, nhiều nhà xe không nhận sầu riêng để giữ không khí trong xe. Cần hỏi trực tiếp khi đặt vé, đừng mang ra bến rồi mới hỏi.
Thùng xốp đá có được để dưới khoang hành lý không?
Thường được nếu thùng dán kín, bọc túi nilon ngoài để nước đá tan không chảy ra hành lý khác. Một số nhà xe yêu cầu thùng hàng lạnh phải có dấu riêng hoặc xếp ở chỗ riêng; hỏi khi gửi để nhân viên xếp đúng chỗ.
Gửi hàng theo xe có cần khai giá trị hàng không?
Nhà xe thường hỏi mô tả hàng và có khi hỏi giá trị. Khai đúng giúp có cơ sở khi cần giải quyết thất lạc. Nhiều nhà xe giới hạn mức bồi thường; với hàng giá trị cao, nên hỏi rõ trước hoặc chọn dịch vụ chuyển phát có khai giá và bảo hiểm.
Người nhận không ra lấy kịp thì hàng để ở đâu?
Hàng thường được giữ tại văn phòng hoặc kho của nhà xe ở điểm cuối. Mỗi nơi có quy định thời gian giữ khác nhau. Hàng khô để thêm một ngày thường không sao; hàng tươi để qua đêm có thể hỏng, nên hẹn người nhận chắc chắn trước khi gửi.
Có nên gửi mật ong theo xe khách không?
Được nếu đóng gói kỹ: chai lọ nắp kín quấn màng bọc, cho vào túi zip, chèn chặt, đặt đứng thẳng trong thùng và ghi rõ chiều đặt thùng. Chai nhựa thực phẩm an toàn hơn lọ thuỷ tinh khi đi xe đường đèo xóc.