Một giỏ quà sản vật vùng hồ Tà Đùng dễ dùng nhất thường có ba đến năm món: một món chủ làm điểm nhấn, hai ba món khô đi kèm, và nhiều nhất một món lỏng. Ví dụ một bộ cân đối: cà phê vối rang làm món chủ, đi kèm hồ tiêu đen và mắc ca nhân rang, thêm một lọ mật ong nhỏ. Giỏ như vậy nhẹ, bền vài tháng, ai cũng dùng được, không cần tủ lạnh và không lo đổ vỡ nhiều.
Cái sai hay gặp khi tự phối giỏ là nhồi quá nhiều thứ: mỗi món một ít, trông phong phú nhưng người nhận không biết dùng món nào trước, món tươi hỏng kéo theo món khô ám mùi. Giỏ quà tốt giống một mâm cơm nhỏ, có món chính, có món phụ, các món không giành mùi của nhau.
Bài này đi từ nguyên tắc chọn món, các bộ giỏ mẫu theo mục đích, cách xếp giỏ cho chắc, tới những món không nên bỏ chung một giỏ. Mọi bộ đều dùng sản vật có thật quanh hồ; món nào theo mùa thì ghi rõ.
Bốn nguyên tắc chọn món cho một giỏ
Một món chủ, rõ ràng. Người nhận nên nhìn vào là biết giỏ này "về" cái gì: cà phê, hạt, hay mật ong. Món chủ thường chiếm nhiều chỗ nhất và là thứ chất lượng tốt nhất anh chị mua được.
Món đi kèm bổ sung, không lặp. Đã có mắc ca thì hạt điều chỉ nên có nếu người nhận thích hạt; còn không, đổi sang tiêu hoặc chuối sấy để giỏ có vị khác nhau: béo, cay, ngọt.
Tối đa một món lỏng. Mật ong, nước cốt chanh dây, siro là những thứ dễ rò rỉ. Hai món lỏng trong một giỏ nhân đôi rủi ro, nhất là khi giỏ phải đi xe xa.
Cùng một độ bền. Giỏ chỉ bền bằng món kém bền nhất. Bỏ trái chín vào giỏ hàng khô là kéo hạn dùng cả giỏ xuống còn vài ngày.
Có ít nhất một món người nhận dùng được ngay. Măng khô, khô cá cần nấu; cà phê cần pha. Một gói hạt rang hay chuối sấy giúp người nhận mở giỏ là có cái nếm thử, cảm nhận được vùng hồ ngay hôm đó.
Năm bộ giỏ mẫu theo mục đích
Các bộ dưới đây là gợi ý để bắt đầu, không phải công thức cố định. Khối lượng từng món tuỳ cỡ giỏ và ngân sách; ở đây chỉ nói cách phối.
| Mục đích | Món chủ | Món đi kèm | Món lỏng (nếu có) | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| Biếu bố mẹ, gia đình | Hồ tiêu đen | Cà phê vối rang, măng khô | Mật ong lọ vừa | Toàn món dùng trong bếp |
| Người thích cà phê | Cà phê vối rang hạt | Mắc ca nhân rang, tiêu đen nhỏ | Không | Nhắc người nhận xay dần |
| Ăn vặt, có trẻ lớn | Mắc ca nứt vỏ | Hạt điều rang, chuối sấy | Không | Nhớ kèm dụng cụ tách vỏ nếu có |
| Đối tác, khách hàng | Cà phê đóng gói có nhãn | Tiêu đóng gói, mắc ca nhân | Mật ong lọ nhỏ | Mọi món đều có nhãn, cùng tông bao bì |
| Gia đình có tủ đông, đi xe riêng | Sầu riêng múi trữ đông (theo mùa) | Cà phê, khô cá hồ | Không | Đóng riêng thùng lạnh, không chung giỏ khô |
Bộ cuối cố ý tách hai thùng: một thùng lạnh cho sầu riêng, một giỏ khô cho phần còn lại. Đây là cách duy nhất bên mình thấy ổn khi muốn biếu món tươi mà không làm hỏng phần khô.
Với quà Tết, hàng khô và hạt là xương sống của giỏ vì chịu được những ngày nằm chờ biếu. Mùa nào có món gì quanh hồ thì xem thêm lịch sản vật theo mùa của trang.
Những cặp món không nên bỏ chung
Một số món giành mùi hoặc làm hỏng nhau khi nằm chung trong không gian kín. Cà phê rang hút mùi rất mạnh; đặt cạnh khô cá hay măng khô vài ngày, mở gói cà phê ra có thể nghe mùi tanh, mùi chua lẫn vào. Mắc ca và hạt điều chứa nhiều dầu, cũng dễ nhiễm mùi lạ. Vì vậy khô cá, măng khô nếu có trong giỏ phải được hút chân không hoặc cho vào hũ kín riêng.
Trái tươi thải hơi ẩm và khí làm chín. Bỏ bơ, chanh dây chung với hạt và cà phê trong giỏ kín, độ ẩm tăng lên, hạt dễ ỉu, bao giấy dễ mềm. Sầu riêng thì không cần nói thêm: mùi của nó thấm vào gần như mọi thứ đặt cạnh.
Mật ong đặt trên cùng là sai lầm phổ biến. Lọ mật nặng, khi xe xóc dễ đè bẹp gói hạt, và nếu nắp hở thì mật chảy xuống mọi thứ bên dưới. Lọ lỏng luôn nằm dưới cùng, đứng thẳng, được chèn chặt hai bên, nắp quấn thêm màng bọc thực phẩm.
Xếp giỏ cho chắc, nhìn gọn và không đổ
Các bước dưới đây áp dụng cho giỏ tre, giỏ mây hoặc hộp giấy cứng cỡ vừa, loại phổ biến để đựng quà nông sản.
- Lót đáy. Một lớp giấy kraft vò nhẹ, rơm sạch hoặc giấy rơm để giỏ có độ đệm và che các khe hở của đan tre.
- Đặt món nặng và món lỏng trước. Lọ mật ong, hũ thuỷ tinh đứng thẳng ở giữa hoặc một góc đáy, chèn hai bên bằng giấy cuộn.
- Dựng món chủ ở phía sau. Túi cà phê hay hộp hạt cao nhất đặt phía sau để nhìn thấy ngay khi mở giỏ.
- Xếp món đi kèm ở phía trước, thấp dần. Túi tiêu nhỏ, gói chuối sấy, bó măng khô buộc dây đặt phía trước.
- Chèn các khe. Không để món nào lắc được khi nghiêng giỏ. Lắc nhẹ thử, nghe tiếng va là chèn thêm.
- Đặt thẻ giới thiệu. Một tấm thẻ ghi tên món, nơi làm ra, cách dùng, cách cất.
- Bọc ngoài. Màng co hoặc giấy bóng kính trong, buộc nơ dây đay nếu giỏ đi xa; giỏ trao tay có thể để hở.
Giỏ đi xe khách hoặc chuyển phát thì đặt nguyên giỏ vào thùng carton có chèn xốp. Giỏ tre đẹp nhưng không chịu được đè nặng trong khoang hàng.
Thẻ giới thiệu kèm giỏ: viết gì cho người nhận dùng đúng
Thẻ giới thiệu nhỏ là thứ làm giỏ quà sản vật khác giỏ hàng siêu thị. Người nhận ở thành phố thường không biết tiêu đen khác tiêu sọ ra sao, mắc ca nứt vỏ tách thế nào, măng khô phải ngâm bao lâu. Một tấm thẻ cỡ bàn tay trả lời những câu đó giúp món quà được dùng hết thay vì nằm trong tủ.
Nội dung nên có: tên từng món kèm một dòng nguồn gốc (vườn đồi quanh hồ Tà Đùng, Lâm Đồng); cách dùng ngắn gọn (tiêu xay lúc nấu, cà phê pha phin, măng khô ngâm qua đêm rồi luộc bỏ nước); cách cất (nơi khô, tránh nắng, đóng kín sau khi mở); và với mật ong, một dòng nhắc trẻ dưới một tuổi chưa dùng.
Thẻ không cần hoa mỹ. Viết tay vài dòng trên giấy kraft còn có duyên hơn in sẵn. Điều cần tránh là thổi phồng công dụng sức khoẻ: không ghi mật ong chữa bệnh, mắc ca bổ não, vì đó không phải lời người tặng nên chịu trách nhiệm, và người nhận cũng dễ thấy thiếu tin cậy.
Ước lượng cỡ giỏ và khối lượng hợp lý
Một giỏ quà gia đình cầm bằng một tay thoải mái là cỡ hợp lý cho phần lớn trường hợp. Giỏ quá to vừa khó mang, vừa đẩy người nhận vào chuyện phải cất một lượng hàng lớn. Với hàng khô, mỗi món vài trăm gam đến nửa ký đã đủ để một gia đình dùng trong vài tuần đến vài tháng.
Muốn giỏ trông đầy mà không phải nhồi thêm món, có thể chọn giỏ nông, xếp món đứng, dùng giấy rơm làm đệm. Giỏ sâu nhét chật dễ bị dồn các món nhẹ xuống đáy khi di chuyển, mở ra trông lộn xộn.
Ngân sách nên dồn vào món chủ. Một gói cà phê thật ngon cùng hai món phụ vừa phải gây ấn tượng hơn năm món trung bình. Nếu phải tiết kiệm, bớt bao bì cầu kỳ trước khi bớt chất lượng hàng bên trong; người nhận ăn món quà, không ăn cái giỏ.
Một cách ước lượng đơn giản là nghĩ xem người nhận dùng món chủ bao lâu thì hết. Gia đình hai người uống cà phê mỗi sáng dùng hết một gói nửa ký trong vài tuần; một túi tiêu cùng cỡ có thể dùng cả mấy tháng. Vì thế món dùng nhanh có thể nhiều hơn một chút, món dùng chậm nên ít lại, để không món nào nằm quá lâu sau khi mở.
Giỏ quà theo mùa ở vùng hồ: đổi món phụ, giữ món chủ
Hàng khô như cà phê, tiêu, mắc ca có quanh năm vì được cất trữ sau vụ, nên rất hợp làm món chủ bất kể tháng nào. Phần thay đổi theo mùa nên nằm ở món phụ, để giỏ quà mỗi lần một khác mà không phải đổi cả bộ.
Mùa khô, thường từ cuối năm tới đầu mùa mưa năm sau, là lúc các hộ phơi tiêu, phơi cà phê, ong theo hoa cà phê; giỏ dịp này hợp với tiêu mới, cà phê vụ mới và mật ong. Đầu mùa mưa có măng; măng tươi không hợp giỏ quà nhưng măng phơi khô từ vụ trước thì có. Giữa mùa mưa là lúc nhiều loại trái cây vườn đồi vào rộ như sầu riêng, bơ; đây là lúc có thể thêm thùng lạnh riêng cho người nhận ở gần.
Mùa vụ mỗi năm mỗi khác, sớm muộn tuỳ thời tiết, nên trước khi lên kế hoạch giỏ quà theo một món tươi cụ thể, hỏi người bán quen xem năm nay vụ ra sao. Đừng hứa với người nhận một món chưa chắc có; giỏ dựa trên hàng khô luôn là phương án dự phòng chắc chắn.
Kiểm một giỏ quà mua sẵn trước khi trả tiền
Nhiều quầy đặc sản và cửa hàng quanh vùng bán giỏ quà làm sẵn. Tiện, nhưng giỏ đã bọc màng co thì khó nhìn bên trong, nên đáng dành vài phút kiểm.
- Từng món có nhãn không? Tên cơ sở, nơi sản xuất, ngày sản xuất, hạn dùng. Món không nhãn trong giỏ có nhãn là dấu hiệu độn hàng.
- Hạn dùng ngắn nhất là bao lâu? Cả giỏ chỉ dùng được tới hạn của món ngắn hạn nhất.
- Khối lượng thực mỗi món? Giỏ trông đầy có thể nhờ đệm rơm dày và hộp to, còn hàng bên trong ít.
- Món lỏng nằm ở đâu, nắp có kín không? Nghiêng nhẹ giỏ, nhìn đáy có vết rò không.
- Có đúng sản vật vùng hồ không? Hỏi từng món làm ở đâu; giỏ "đặc sản Tà Đùng" mà toàn món từ nơi khác thì nên chọn giỏ khác.
- Người bán có đổi món được không? Nhiều nơi đổi được một hai món theo ý khách nếu hỏi trước khi bọc.
Giỏ mua sẵn hợp khi cần nhanh và người nhận không kén. Với người nhận quan trọng hoặc có khẩu vị riêng, tự phối từ hàng lẻ vẫn chắc hơn.
Câu hỏi thường gặp
Giỏ quà sản vật Tà Đùng để được bao lâu?
Giỏ chỉ có hàng khô đóng kín như cà phê, tiêu, hạt rang, măng khô thường để được vài tháng ở nơi khô mát; mỗi món theo hạn dùng trên nhãn hoặc theo lời người bán. Có món tươi thì cả giỏ chỉ còn vài ngày. Nên ghi ngày mua trên thẻ để người nhận biết.
Có nên cho sầu riêng vào giỏ quà không?
Không nên cho chung với hàng khô. Nếu người nhận thích sầu riêng và có tủ đông, đóng múi trữ đông trong hộp kín riêng, để thùng lạnh riêng và trao cùng lúc với giỏ. Như vậy mùi không thấm vào cà phê và hạt.
Giỏ tre hay hộp giấy tốt hơn?
Giỏ tre đẹp, mộc, dùng lại được, hợp trao tay. Hộp giấy cứng chịu đè tốt hơn, dễ xếp chồng khi gửi nhiều giỏ, dễ đóng vào thùng chuyển phát. Đi xa hoặc gửi hàng thì hộp giấy an toàn hơn, hoặc đặt giỏ tre trong thùng carton.
Mua sẵn giỏ quà hay tự phối?
Giỏ mua sẵn tiện, đồng bộ, nhưng cần xem kỹ từng món có nhãn, ngày sản xuất và không bị độn món kém. Tự phối mất công hơn nhưng chọn được món người nhận thích. Khách mua lẻ thường tự phối; đặt số lượng nhiều thì nhờ cơ sở làm giỏ đồng bộ.
Giỏ quà có nên bọc màng co kín không?
Bọc màng co giúp giỏ không rơi món, chống bụi và ẩm khi đi xa. Nhưng nếu có hàng còn hơi ẩm hoặc trái tươi thì bọc kín sẽ đọng hơi nước. Giỏ hàng khô đi xa nên bọc; giỏ trao tay trong ngày có thể để hở cho thoáng.